• BIST 82.779
  • Altın 147,178
  • Dolar 3,7701
  • Euro 4,0274
  • İstanbul 6 °C
  • Ankara 1 °C
  • İzmir 7 °C
  • Adana 6 °C
  • Antalya 9 °C

Bilimcinin yanılgısı

Ender HELVACIOĞLU

Bu ülkede bilim yapmak, bilimci olmak, hele hele bilim yayıncılığı yapmak zordur. Eskiden de zordu. Çünkü bilimsel bilgi üretiminde bulunmak bir güç sahibi olmak anlamına gelir ki, hiçbir iktidar bu alanı kendi haline bırakmak istemez, denetimi altına almaya çalışır.

Eskiden (AKP öncesi diyelim) bu denetim şu ideoloji ile yapılırdı: “Siz biliminizi yapın, ötesine karışmayın.”

İktidar sahipleri bilimcilere, “soyut bilimci” ya da “teknisyen” olmayı dayatırlardı. Bilimcinin, elde ettiği bilimsel bilginin ne için kullanılacağını, kimin çıkarları doğrultusunda pratiğe (üretime) sokulacağını sorgulaması, yani politika alanına girmesi hoş karşılanmazdı, “tehlikeli” bulunurdu.

Bu, çok yaygın ve hakim bir ideolojidir. Burjuvazi, devrimci olduğu çağlarda, aristokrasiye karşı iktidar mücadelesi verirken bilimi bir “kılıç” gibi kullanmıştır. O dönemde çok politiktir bilim, hatta en öndedir. Fakat aristokrasi tasfiye edildikten ve burjuva iktidarı sağlamlaştırıldıktan sonra -başka ellere geçmemesi için- o kılıcın kınına geri koyulması gerekmiştir. “Artık özgürsünüz, kendi dünyanızın işlerine bakın” denmiştir bilimcilere.

Çoğu bilimci de bu ideolojiyi benimsemiş ve içselleştirmiştir. Hatta bunu “özgür olmanın”, “politikanın kirine bulaşmamanın”, “bilimin tarafsızlığını ve prestijini korumanın” gereği sanmıştır.

Fena halde yanılmıştır!

Birinci Dünya Savaşının bir “kimya savaşı” olduğu söylenir. Kimyacılar “işlerini yaptılar”. Laboratuarlarında elementleri “en uygun” biçimde bir araya getirmekle uğraştılar. Keşiflerinin laboratuar dışında nasıl kullanıldığıyla ilgilenmediler. Sonra çok utandılar!

İkinci Dünya Savaşı ise bir “fizik savaşı”ydı. Fizikçiler birbirleriyle yarışırcasına “işlerini yaptılar”; atomu parçaladılar. Atomun nerede ve nasıl parçalandığıyla ilgilenmediler. Ama sonra vicdanlarını biraz olsun rahatlatabilmek için “barış savaşçısı” olmak zorunda kaldılar.

Fakat yine de bunlar çok ekstrem dönemlerin çok ekstrem yanılgılarıydılar. Günümüzdeki bilimcinin içinde bulunduğu “kitlesel yanılgı” ve “kitlesel hayal kırıklığı” haliyle karşılaştırılmaz bile.

Otuz yıldır yaşadığımız ve günümüzde iyice yoğunlaşan neo-liberal saldırı bilim alanına üç biçimde yansıdı: 

1) Bilim ve bilimsel bilgi parçalara ayrıldı ve tamamen metalaştırıldı. Bilim eğitimi ve üretimi yapan kurumlar birer “kapitalist işletmeye” dönüştürüldü. Bilim üretenler ve bilim öğretenler piyasaya düştüklerini ve bilgilerini satacak yer arayan “bilim proleterleri”ne dönüştüklerini gördüler (Bu süreci öğretmenler bağlamında anlatan çok değerli bir çalışma: Orkun Saip Durmaz, “Türkiye’de Öğretmen Olmak: Emek Süreci ve Yeniden Proleterleşme”, Notabene Yayınları). Sırça köşkünde işini yapmakla meşgul olan bilimci için ilk büyük şoktu bu.

2) Neo-liberalizmin başat ideolojisi post-modernizm, “bilimsel düşünce”yi o ulaşılmaz sanılan tahtından indiriverdi. “Dinsel düşünce” hatta “büyüsel düşünce” ile eşit hale getirdi. “Düşüncelerden bir düşünce” yaptı. Bu da ikinci büyük şoktu! Prestijli konumun yitirilişi ve 500 yıldır sapasağlam olduğu sanılan zeminin (varlık nedeninin) ayağın altından kayıp gidişi.

3) Yeni Ortaçağ! Tahtından indirilen ve piyasaya düşen bilimin ve bilimsel düşüncenin değersizleşmesi ve özellikle dinsel düşünce karşısında yenilgiye uğraması. Bu, bir şoktan da öte, indirici bir darbe oldu. Günümüzde, özelikle ülkemizde bu aşamayı yaşıyoruz.

Bilimci şaşkınlık içinde. Bu döneme hazırlıksız ve cephanesiz yakalandı. “Cephanesiz” yakalanmanın nedeni, işte o içselleştirilmiş “ben tarafsızım, işime bakarım, politikaya bulaşmam” ideolojisidir.

“Politikaya bulaşmayan” bilimci, politika kendisine bu çapta bulaştığında ne yapacağını şaşırmıştır. “İşime bakarım” ideolojisi, “işini yapamama” ile sonuçlanmıştır.

Evet, sil baştan yapacağız. Yeni bir Aydınlanma Devrimi gerekli. Ama eski “burjuva yöntemle” değil. Bilimci içine düştüğü durumu kavrayabilmek için Galilei, Voltaire ve Kant okumakla yetinemez artık; bunlarla birlikte esas Marx’ı okumak ve sindirmek zorunda. Bunu yaptığında zaten sadece okumakla ve yorumlamakla yetinemeyeceğini de anlayacak.

***

1994 yılında “Bilim ve Ütopya”yı, 2004 yılında “Bilim ve Gelecek”i çıkarırken bütün bunları uzun uzun tartışmış ve bazı ilkeler tespit etmiştik. “Toplumcu bilim” yapmanın, “dinsel ve büyüsel düşünceye karşı tavizsiz” olmanın ilkeleriydi bunlar (Merak edenler, Bilim ve Gelecek’in ilk sayısındaki “Çıkarken…” başlıklı yazıyı okuyabilir, önemli bir metindir).

Ama o ilkeler arasında bir tanesi vardır ki, zurnanın zırt dediği yerdir: “Sıfır sermaye, sonsuz emek”. En kritik nokta budur, değerli okurlar. “Sermayesizliğin” yayın yaşamını tehdit ettiği düşünülür hep. Oysa tam tersidir. “Sermayesizlik” ve “kolektif ve karşılıksız emeğe dayanmak”, yayın yaşamının garantisidir!

TÜBİTAK’ın “Bilim ve Teknik” dergisinin ne hale geldiğini görüyorsunuz. Çeşitli sermaye odakları tarafından çıkarılan “Science”, “Focus”, “NTV Bilim” gibi dergiler kısa sürede kapatıldılar.

İşte en son Cumhuriyet gazetesinin en değerli parçası olan 30 yıllık “Cumhuriyet Bilim Teknoloji (CBT)” ekinin de bir e-posta ile yayın yaşamına son verildi. Gelinen durumun en çarpıcı örneği…

12 yıldır bin bir zorlukla “Bilim ve Gelecek”i yaşatıyoruz. Yaşatmaya devam edeceğiz. Yaşamımızın garantisi, “değiştirilemez, değiştirilmesi teklif dahi edilemez” diye nitelediğimiz o ilkemizdir: “Sıfır sermaye, sonsuz emek”.

Bir gün o dergi herhangi bir sermaye odağına yanaşırsa (sırnaşırsa), ne kadar muhteşem yazarların ne kadar muazzam yazılarıyla dolu olursa olsun, okumayın, çöpe atın o dergiyi. Çünkü o muhteşemlikler ve muazzamlıklar sizi zehirlemek için olacaktır. Yıkın o dergiyi ve emeğe dayalı yenisini yapın genç bilimciler.  

Bizim tek mirasımız budur…

 

      UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
      Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
      Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 2016 ABC Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.