• BIST 106.839
  • Altın 173,099
  • Dolar 4,0730
  • Euro 4,9572
  • İstanbul 24 °C
  • Ankara 23 °C
  • İzmir 23 °C
  • Adana 30 °C
  • Antalya 29 °C

MALMÖ... Tükenmişlik Sendromu

Ali Haydar NERGİS

‘’Kimi gelir, kimi gider haber yok

Yürü yalan dünya sana ne deyim’’- Aşık Mahzuni

‘Sendromlar’ ülkesi İsveç,’Stockholm sendromu’ndan sonra, şimdi de, dünyada hızla yaygınlaşan ’Tükenmişlik sendromu’na ev sahipliği yapıyor..

'Stockholm Sendromu', 1970’li yıllarda, bir banka soygunundan sonra yaşanan bir sendromun adıydı. Stockholm’deki bir soygunda rehin alınan banka çalışanlarıyla soyguncular arasında duygusal bir bağ oluşmuş, rehineler, birlikte geçirdikleri süre içinde banka soyguncularına psikolojik bir yakınlık duymaya başlamışlardı. Olayı inceleyen Psikiyatr Nils Bejerot, bu ruh haline ’Stockholm sendromu’ adını vermişti.

İsveç’te hızla yaygınlaşan sendrom ise, adı daha önceden de bilinen 'Tükenmişlik sendromu…’ İleri aşamalarında intihar eğilimlerini de tetikleyebilen bu sendromu yaşayanlar, kendilerini dünyadan soyutluyor; yalnızlığın, umutsuzluğun ve ’tükenmişliğin’ kollarına terk ediyorlar…

Karin, (gerçek adı bende saklı), Malmö'de görev yapan bir öğretmen. Çalıştığı okulda, öğrencileri ve arkadaşları tarafından sevilen biri. Meslekte 25 yılını doldurdu. Okullar Genel Müdürlüğü, 25 yılını dolduran öğretmenler için düzenlenen geleneksel bir törenle ona da de başarı ödülü verdi. Emekli olmasına daha 20 yıl vardı. Oturduğu ev kendisine aitti. Arabası yeniydi. Borcu yoktu. Sorunsuz biri gibi görünüyordu. Ancak, ödül töreninden sonra birden ortadan kayboldu. Bir hafta boyunca okula gelmedi. Telefonlara çıkmadı. Sonunda izini buldular. Ağır bir travma geçiriyordu. Rahatsızlığının adı, 'Tükenmişlik sendromuydu.'

Stefan, bir şirkette başarılı bir elemandı.Yılın birçok ayını başka ülkelerde görevli olarak geçiriyordu. Son zamanlarda yorgunluk, bezginlik ve umutsuzluk belirtileri göstermeye başladı. Para kazanmayı, rahat yaşamayı anlamsız bulduğunu söylüyordu. Bir akşam, eşi, onu boş gözlerle tavana bakarken buldu. Sorulara yanıt vermiyor, sürekli susuyordu. Saatler sonra konuşabildi. Artık işe gitmek, çalışmak istemiyordu. Eski zamanların dervişleri gibi, köşesine çekilip sadece düşünmek istiyordu. Şirketteki görevini başka bir arkadaşına devretti: Yalnızlığına ve sessizliğine çekildi. Onun da sorunu 'Tükenmişlik sendromuydu.'

Johan, emekli işçi; Ahmad, yaşamını sosyal yardım alarak sürdüren sığınmacı; Gabriella üniversite öğrencisiydi. Üçünün de raharsızlığı ortaktı; kendilerini yorgun, bitkin ve işlevsiz hissediyorlardı. Onların da tanıları aynıydı: ’Tükenmişlik Sendromu..’

İsveç’in ırkçı partisi İsveç Demokratları’nın Lideri Jimmie Åkesson da ’Yalnızlık sendromu’na yakalananlardan… Geçen seçimlerde, milletvekili sayısını 20’den48’e çıkardı. Politik başarısına karşın mutsuzdu. Duygusal biriydi. Irkçı partinin liderliğiyle örtüşmeyen masum bir yüzü vardı. İçinde kopmalar yaşıyordu. Parti içinde yükseldikçe, sanki gizli bir el, paçalarından tutup onu aşağıya doğru çekiyordu. Bir gün, kendisini ‘bir paçavra gibi’ hissetmeye başladığını söyledi arkadaşlarına. Dramatik bir kararla parti liderliğini Mattias Karlsson’a bırakıp siyasetten çekildi. Ne politikanın çekiliciliği, ne partisinin seçim başarısı onun içindeki 'tükenmişlik' boşluğunu dolduramadı. Jimmie Åkesson, tedavi sürecinde, ruhsal durumu şöyle anlattı:

'' Seçimlerden sonra parti olarak daha çok milletvekili çıkarmamıza karşın, kendimi iyi hissetmiyordum. Siyasal başarı, içimdeki yalnızlık ve tükenmişlik duygusunu gideremiyordu. Doktorlar, rahatsızlığımı 'Tükenmişlik sendromu' olarak tanımladılar. Partiden ve politikadan bir süre uzak kalmam gerektiğine karar verdik. Seçim kampanyaları sırasında, bana ve partime yönelik ağır ırkçılık eleştirileri; stresli, yorucu seçim gezileri, aile ortamından sürekli uzak kalmak ruhsal dengemi bozmuştu. Bir iç çöküntü yaşıyordum. Partideki görevimi sürdürmek, sağlığımın daha da bozulması anlamına gelecekti...''

İsveç’te yaşanan çok sayıdaki sendromların bir bölümü ileri aşamalarında intihar eğilimlerini tetikliyor. İsveç, dünya intihar istatistiklerinin ilk sıralarında yer alıyor. Televizyonlar, gazeteler, intihar haberlerini yayımlamıyor. Biz kendi halimize yanıp duruyoruz ama, mutsuzlar ülkesi İsveç’te insanların yüzü gülmüyor. Şaştım kaldım. Gelişmiş demokratik koşullara, geniş insan hakları ve özgürlüklere, ileri derecedeki ekonomik refaha karşın insanlar mutlu olamıyor. Halkının yüzde 80’i ateist; sığınacakları bir tanrıları da yok…

Neyse, zülfüyare fazla dokunmadan konumuza döneyim:

’Tükenmişlik sendromu’nun son kurbanlarından biri de bizim Murat. (Gerçek adı bende saklı.)

Murat, yaklaşık 5 yıldır Türkiye’ye temelli dönmekten, Ege’de bir sahil kasabasına yerleşmekten söz ediyordu. Hepimizin böyle düşleri vardı. O’nun bu isteğini sıradan buluyor, kayıtsızlıkla geçiştiriyordum. Geçen yıl, dönüş isteğini gerçeğe dönüştürdü. Önce, Türkiye’ye gitmek istemeyen eşinden boşandı. Dönüş gerekçeleri kendince inandırıcıydı:

‘’ Ali kardaşım; git, Malmö’deki Müslüman gömütlüğüne bir bak; çoğu, ülkelerine geri dönüş özlemiyle ölmüşler. Düşlerini gerçekleştiremeden boylamışlar ‘tahtalı köyü.’ 40 yılı aşkın süredir İsveç’teyim. Bir başarı hikâyem yok. Burada, keçinin kuyruğu gibi, ne kısaldım; ne uzadım. Geldiğim gün adım ‘göçmendi’, yine ‘göçmenim.’ Yarın, torunlarım, ’Dede, Türkiye’nin kötü günlerinde herkes haksızlığa, hukuksuzluğa, adaletsizliğe, baskıya ve zulme karşı mücadele ederken; bu uğurda hapislerde sürünürken, işkence görürken, ölürken sen neredeydin?’ diye sorduklarında, verilecek bir yanıtım olmalı..’’

Onu yatıştırmak için, ‘oportünist’ bir tavır izledim:

‘’Bırak bu hamaset nutuklarını Murat. Madem bu kadar idealisttin, neden kaçıp geldin, ne işin vardı buralarda? Herkes, ülkeden çıkmanın bir yolunu arıyorken, sen ‘Stockholm sendromu’na yakalanmışçasına ‘celladına karşı gidiyorsun.’ Gerçekçi ol biraz! İsveç’in rahatlığı senin iliklerine işlemiş, terk edip gidemezsin; oralarda yapamazsın. Hepimiz için en doğrusu buralara hiç gelmemekti. Geldikten sonra buralarda kök salıyor insan, bir daha dönemiyor geriye…’’

Sözlerimi alaylı bir gülümsemeyle karşıladı; valizini alıp gitti. Söylediği gibi, Ege’deki bir sahil kasabasına yerleşti, orada yaşamaya başladı. Günaşırı telefonlar açtı, bilgisayardan yazıştık. Düşlerinin çağırdığı yere gitmişti; mutlu olduğunu söylüyordu: ‘’ Buralar cennet hocam; oraları bırak, buralara gel; buralara sana da iyi gelecek’’ diyordu. İçindeki yanılsamayı farklı yansıtmaya çalıştığını nereden bilebilirdim. Oradaki akrabalarının, arkadaşlarının, ‘’Aklını peynir, ekmekle mi yedin; buralarda belanı mı arıyorsun!’’ dediklerinden hiç söz etmedi...

Yanılmış olmayı ne çok isterdim. Daha bir yılını bile doldurmadan, Murat, tıpkı gittiği gibi, ansızın çıkıp geldi.

Yine kendince inandırıcı bir hikâyesi vardı:

‘’Ülke yaşanmaz, tanınmaz hale gelmiş hocam!’’ tümcesiyle özetledi orada yaşadıklarını… Geriye dönüşünü, yaşamaya başladığı bazı sağlık sorunlarına bağlıyordu. İsveç’te tedavi gördükten sonra tekrar gidecekti. Kendini bu düşüncelerle avutmaya çalışıyordu. Biliyordum, Murat, en azından daha uzunca bir süre Türkiye’ye dönmeyecekti. İsveç’e geldikten sonra geriye dönemeyen ilk kişi değildi, sonuncusu da olmayacaktı.

Murat’ın ruhsal sağlığında bozulmalar olmuştu. Başka sağlık sorunları da vardı. Hastaneye telefon edip zaman ayırttık. Tedavi sürecinde onu yalnız bırakmadım. Doktorlar,’Tükenmişlik sendromu’ dediler. Şimdilerde psikolojik destek alıyor, ilaç kullanıyor; sağlığı iyiye gidiyor.

Söylediklerimize kendimi de inandırabildim mi, bilmiyorum; söz verdik birbirimize; moralimizi güçlü, düşlerimizi canlı tutacağız. Güzel, güneşli günlerde Murat’la birlikte döneceğiz ülkeye...

Yazarın Diğer Yazıları
1234567
Tüm Hakları Saklıdır © 2016 ABC Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : +90 212 963 1051 (pbx)